การให้นม
เต้านมคัด ท่อน้ำนมอุดตัน ทำอย่างไรเมื่อคลำเจอก้อนแข็ง
เต้าคัดกับท่อน้ำนมอุดตันไม่เหมือนกัน วิธีดูแลจึงต่างกัน แยกให้ออกก่อนแล้วค่อยลงมือ พร้อมสัญญาณที่บอกว่า
อ่านประมาณ 6 นาที
เต้าที่ตึงจนแข็งหรือมีก้อนกดเจ็บเป็นเรื่องที่เกิดได้กับแม่ให้นมเกือบทุกคนอย่างน้อยครั้งหนึ่ง สิ่งที่ทำให้เรื่องนี้แย่ลงคือความเข้าใจผิดว่าต้อง “หยุดให้นมข้างที่เจ็บ” หรือ “นวดให้แรงเข้าไว้” ซึ่งทั้งสองอย่างทำให้อาการนานขึ้น
เต้านมมีอาการเหล่านี้ อย่ารอให้หายเอง
ควรพบแพทย์
- มีไข้ตั้งแต่ 38 องศาเซลเซียสขึ้นไป ร่วมกับเต้านมแดงร้อน ควรพบแพทย์ในวันนั้น
- ผิวบริเวณนั้นบวมแดงลาม
กว้างขึ้นทุกชั่วโมง - คลำได้ก้อนที่นิ่มลงเรื่อย ๆ คล้ายมีน้ำอยู่ข้างใน หรือมีหนองหรือเลือดออกทางหัวนม
- อาการไม่ดีขึ้นเลยภายใน 24 ชั่วโมงหลังดูแลเบื้องต้น หรือแย่ลงเร็ว
แยกสามอย่างนี้ออกจากกันก่อน
ความต่างที่ใช้ตัดสินใจได้เร็วที่สุดคือ “มีไข้ไหม” และ “แดงเป็นวง
- เต้าคัด คือตึงแข็งทั้งเต้า มักเป็นทั้งสองข้าง พบบ่อยในวันที่ 3–5 หลังคลอด ผิวตึงจนลูกงับลานนมไม่ติด
- ท่อน้ำนมอุดตัน คือคลำได้ก้อนเฉพาะจุด กดเจ็บ ผิวอาจแดงเป็นหย่อมเล็ก ๆ แต่ไม่มีไข้
- เต้านมอักเสบ คือแดงร้อนเป็นบริเวณ
กว้าง ร่วมกับไข้ หนาวสั่น และปวดเมื่อยทั้งตัวเหมือนเป็นไข้หวัดใหญ่
สิ่งที่ช่วยได้จริงใน 24 ชั่วโมงแรก
- ระบายน้ำนมต่อไป โดยให้ลูกดูดข้างที่มีปัญหาบ่อยขึ้น การระบายคือการรักษาหลัก ห้ามหยุดให้นม
- จัดท่าให้คางลูกชี้ไปทางก้อน เพราะแรงดูดแรงที่สุดฝั่งที่คางอยู่
- ประคบอุ่นสั้น ๆ ก่อนมื้อเพื่อให้น้ำนมไหล และประคบเย็นหลังมื้อเพื่อลดบวม
- ถ้าเต้าคัดจนลูกงับไม่ติด ให้บีบน้ำนมออกด้วยมือเล็กน้อยจนลานนมนุ่มพอก่อนเข้าเต้า
- พักผ่อนให้มากที่สุดเท่าที่ทำได้ และดื่มน้ำให้เพียงพอ
สิ่งที่คนทำบ่อยแต่ทำให้แย่ลง
- นวดแรงหรือกดลึกลงบนก้อนทำให้เนื้อเยื่อบวมมากขึ้นและเจ็บนานขึ้น ให้ลูบเบา ๆ จากด้านนอกเข้าหาหัวนมแทน
- หยุดให้นมข้างที่เจ็บทำให้น้ำนมยิ่งค้าง อาการยิ่งลุกลาม
- ปั๊มจนเกลี้ยงเต้าทุกครั้งทำให้ร่างกายผลิตเพิ่มตามและวน
กลับมาคัดซ้ำ ให้ปั๊มพอให้สบายตัวเท่านั้น - ใส่เสื้อชั้นในมีโครงหรือรัดแน่นรวมถึงนอนทับข้างที่มีปัญหา
ป้องกันไม่ให้เกิดซ้ำ
- ไม่เว้นมื้อนมนานเกินไป โดยเฉพาะช่วง
กลางคืนที่หลายคนข้ามมื้อ - สลับท่าให้นมเพื่อระบายทุกส่วนของเต้า
- แก้การเข้าเต้าให้ลูกดูดได้ลึก เพราะการระบายที่ไม่หมดคือต้นเหตุที่พบบ่อยที่สุด
- ถ้าจะหย่านมหรือลดรอบปั๊ม ให้ค่อย ๆ ลดทีละมื้อ ไม่หยุดทันที
เมื่อไรควรปรึกษา
- มีไข้ตั้งแต่ 38 องศาเซลเซียสขึ้นไป ร่วมกับเต้านมแดงร้อน ควรพบแพทย์ในวันนั้น
- อาการไม่ดีขึ้นเลยภายใน 24 ชั่วโมงหลังดูแลเบื้องต้น หรือแย่ลงเร็ว
- คลำได้ก้อนที่นิ่มลงเรื่อย ๆ คล้ายมีน้ำอยู่ข้างใน หรือมีหนองหรือเลือดออกทางหัวนม
- ผิวบริเวณนั้นบวมแดงลาม
กว้างขึ้นทุกชั่วโมง - ในระหว่างนี้ ถ้าลูกเริ่มไม่ดูดนม ซึมลง หรือมีไข้ร่วมด้วย ให้พาลูกไปพบแพทย์ด้วยเช่นกัน
อ้างอิง
- กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข · แนวทางส่งเสริมการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่
- องค์การอนามัยโลก (WHO) · Infant and young child feeding
ปรับปรุงล่าสุด
บทความที่เกี่ยวข้อง
ที่มาของข้อมูลหน้านี้
- ปรับปรุงล่าสุด
- ปรับปรุงล่าสุด · เรียบเรียงโดยทีมเนื้อหา DekNurse
- เรียบเรียงโดยอ้างอิงจาก